U bent hier: Home / Onderzoek / Projecten / Sociale Zekerheid van Zelfstandigen

Sociale Zekerheid van Zelfstandigen

In samenwerking met de dienstengroep Zenito verricht KADOC in 2015-2017 een grondig onderzoek naar de geschiedenis van de sociale zekerheid voor zelfstandigen in België (1937-heden). Het Centrum bewaart belangrijke bronnenreeksen over dit onderwerp en verwierf er ook een zekere expertise in.

Doelstelling van het project is een diepgaande historische analyse van de totstandkoming, ontwikkeling, kenmerken en determinanten van hun socialezekerheidsstelsel (kinderbijslagen, pensioenen, ziekte- en invaliditeitsverzekering). Daarbij zullen ook de rol van de middenstandsbeweging in de uitbouw van het stelsel en de historische ontwikkeling van Zenito en zijn voorgangers voor het voetlicht gehaald worden. Het project zal resulteren in een publieksgerichte publicatie, die in het najaar van 2017 verschijnt.

De ontwikkeling van de sociale zekerheid voor zelfstandigen wordt veelal beschreven in contrast met die voor de loontrekkenden. Dat lijkt logisch, maar doet toch afbreuk aan de eigen ontwikkeling van het stelsel. In de sociale zekerheid voor zelfstandigen moest een heel eigen evenwicht worden gevonden tussen enerzijds individuele verzekering of kapitalisatie en anderzijds repartitie.  Voor een doelgroep die slechts node had ingestemd met een wettelijke verplichting, was dit een uitermate delicate oefening. De bijdrage moest ook door de verzekerde zelf worden overgemaakt, wat de 'solidariteitsdrempel' nog verhoogde. Er werd om al die redenen flink gedebatteerd over de proportionaliteit van het stelsel, de verhouding tussen bijdragen en uitkeringen.

Het was ook allerminst eenvoudig om criteria te bepalen waarmee de financiële draagkracht van de verzekerden kon worden geëvalueerd. Een ander discussiepunt was de organisatie en het beheer van het stelsel. In welke mate moest naast de diensten die door de representatieve organisaties van zelfstandigen waren opgericht, ook ruimte worden gelaten voor commerciële actoren, zoals verzekeringsfirma's? En welke rol mocht de overheid opnemen? Gezien de tweeledige financiering vroegen de verantwoordelijken zich ook af in welke mate moest worden gestreefd naar gelijkheid of naar gelijkwaardigheid met de dekking die loontrekkenden genoten. De groeiende complexiteit en administratieve formaliteiten die het stelsel meebrachten, vormden ook een belangrijk aandachtspunt.

De geschiedenis van Zenito en zijn voorgangers is intens vervlochten met de ontwikkeling van de sociale zekerheid voor zelfstandigen. Specialisten uit en gelieerd aan NCMV/SVMB/Zenito tekenden het stelsel grotendeels uit, voerden de onderhandelingen met andere sociale organisaties en met de overheid.