Op 18 oktober zal het precies een eeuw geleden zijn dat Congo Vrijstaat, een soeverein land onder het bestuur van de Belgische koning Leopold II, een kolonie van België werd. Op die dag in 1908 werd immers de overname van de onafhankelijke Congostaat door België officieel afgekondigd. Het was het begin van een koloniaal avontuur dat tot midden 1960 duurde en waarvan de gevolgen ook vandaag nog tastbaar zijn, denk maar aan de relaties tussen de République Démocratique du Congo en België.
Die honderdste verjaardag gaat bijna ongemerkt voorbij. De studiedag “Congo in het kwadraat” bijvoorbeeld, die Universiteit Vrije Tijd Davidsfonds op 22 november in het Museum voor Midden-Afrika organiseert, verwijst naar de onafhankelijkheid van Congo in 1960, “bijna 50 jaar” geleden en niet naar 1908. 2010 lijkt dan ook het “Congojaar” bij uitstek te worden. Dan is Congo niet alleen een halve eeuw onafhankelijk, maar is het ook 125 jaar geleden dat Leopold II als soeverein over Congo Vrijstaat werd erkend.
Ook voor KADOC staat 2010 in het teken van Congo, hoewel in het centrum heel wat erfgoed over de overname in 1908 aanwezig is, zoals in het archief van de missionarissen van Scheut, archief Lammens-Verhaegen en de Vaticaanse archieven. Met verschillende partners plant KADOC in 2010 een tentoonstellings- en publicatieproject over “Religie en kolonisatie”. Centraal staat de idee van de interactie tussen religieuze en maatschappelijk-politieke systemen, bekeken vanuit Afrikaans perspectief. Om dat mogelijk te maken werd bij de Vlaamse overheid een erfgoedproject ingediend onder de titel “Prospectie en registratie van (mondelinge) bronnen aangaande de receptie en perceptie door de autochtone bevolking van de westerse religieuze opvattingen en missionaire praktijken in de voormalige Belgische kolonie Congo en het mandaatgebied Rwanda, 1885-1960”. Dat werd onlangs goedgekeurd, in eerste instantie voor twaalf maanden. Het werd in nauw overleg met Afrikaanse partners ontwikkeld en behelst de creatie van mondelinge bronnen en de registratie van andere erfgoedgehelen. Die moeten een licht werpen op de receptie door de autochtone bevolking van de missionaire aanwezigheid, de introductie van het christendom en hun impact op de religieuze beleving, de culturele tradities en praktijken. Waar vroeger het missionaire verhaal louter of althans grotendeels vanuit westers (Vlaams) standpunt werd gezien, zullen deze bronnen het mogelijk moeten maken om een wederkerig perspectief te ontwikkelen. We houden u graag op de hoogte.
Kaft van een redevoering die Jules Renkin in 1908 hield over de “Congokwestie”. Hij wordt eind 1908 de eerste minister van Koloniën (KB10544).
Op de gevoelige plaat
FoKAV-studiedag over kloosterarchieven en hun fotocollecties
Sinds de negentiende en de vroege twintigste eeuw maken foto’s en fotografische collecties deel uit van het cultuurhistorisch patrimonium van vele kloosters en abdijen. Ondanks de grote emotionele en cultuurhistorische waarde die aan dergelijke collecties wordt gehecht, zijn de bewaring en de ontsluiting ervan vaak niet vanzelfsprekend. Om tegemoet te komen aan de vele vragen die ze bij de religieuze archivarissen oproepen, plant FoKAV (www.fokav.be) op zaterdag 15 november de studiedag “Op de gevoelige plaat. Beheer en ontsluiting van foto’s en fotografische collecties van religieuze instituten".
De specificiteit en de diversiteit van het fotomateriaal, evenals de omvang van de collecties stellen meerdere kloosterarchivarissen voor de nodige problemen. Bovendien zorgen recente technologische ontwikkelingen inzake archiefdigitalisering voor nieuwe uitdagingen en vragen. De studiedag wil daar een antwoord op bieden. Bedoeling is kloosterlingen of andere geïnteresseerden vanuit een erg praktische invalshoek vertrouwd te maken met de zorg voor hun eigen fotocollecties. Na enkele inleidende lezingen over reeds geordende fotocollecties van religieuze congregaties en over de eigenheid van fotografisch materiaal wordt in de workshop onder meer aandacht besteed aan conserveringsmethoden, beschrijvingswijzen, verpakkingsmateriaal en bewaaromstandigheden.
Dat er grote noden bestaan met betrekking tot het beheer en het behoud van fotografische collecties in kloosters en abdijen is niet toevallig één van de belangrijkste bevindingen van het DiBIKAV-project (Digitale Bestandsinventaris Kerkelijke Archieven Vlaanderen). Sinds 2004 zijn medewerkers van FoKAV in het kader van dat project op pad om informatie te verzamelen over kloosterarchieven in Vlaanderen en Brussel. In de marge daarvan raakten ze vertrouwd met de karakteristieken, de mogelijkheden en de noden van het religieuze archiefwezen. Ze bundelden hun bevindingen in het vorderingsrapport Ad fontes. Klooster- en abdijarchieven in Vlaanderen en Brussel, dat op de studiedag officieel wordt voorgesteld.
Franciscus van Assisi. Cultus en cult, 1920-1940 Tentoonstelling
Vanaf 24 oktober speelt KADOC deels op verplaatsing. In het Timmermans-Opsomerhuis in Lier presenteert het centrum dan de tentoonstelling “Pelgrimkunst. Religie en Moderniteit, 1910-1940”. Die wil de kunstenaarsgroepering De Pelgrim (1924-1931), met onder meer de schrijvers Felix Timmermans, Ernest van der Hallen en Gerard Walschap, de architect Flor Van Reeth, de musicus Renaat Veremans, de glazenier Eugeen Yoors en de schilders Joe English, Jan Toorop en Prosper De Troyer, in een ruimer verband plaatsen. Voor meerderen van hen was Franciscus van Assisi een icoonfiguur. Daarover loopt eveneens vanaf 24 oktober een tentoonstelling op KADOC zelf.
De ‘uitdagingen’ na de Eerste Wereldoorlog vertoonden overeenkomsten met die ten tijde van Franciscus. Het antwoord van de heilige moest ook dat van de Pelgrims zijn. Daarmee stonden ze niet alleen in de jaren 1920. Naar aanleiding van de 700ste verjaardag van zijn overlijden in 1926 (her)ontdekten niet alleen gelovigen, maar ook kunstenaars de heilige. Dat gebeurde zowel in de literatuur (Felix Timmermans, Karel Van den Oever, Marnix Gysen) als in het theater (Michel de Ghelderode, Constant Eeckels). Grafici als Jos Speybrouck en Jos Léonard illustreerden hun boeken, affiches en brochures. KADOC put voor de tentoonstelling vooral uit de eigen collectie.
Het project ‘Pelgrimkunst’ is een realisatie van KADOC-K.U.Leuven en de Stedelijke Musea van Lier. Naast beide tentoonstellingen vinden ook diverse nevenactiviteiten plaats. Klik hier voor meer informatie.
Religie en samenleving vanaf 1750
Nieuwe reeks KADOC-seminaries
In november start een nieuwe reeks KADOC-seminaries ‘Religie en samenleving vanaf 1750’ volgens de vertrouwde formule: een gastspreker stelt een bepaalde these of studie voor; elke uiteenzetting duurt ongeveer een uur, waarna een grondige discussie volgt; vóór elk seminarie krijgt elke deelnemer via e-mail een tekst bezorgd als uitgangspunt voor de discussie. Onderzoekers en geïnteresseerden in de thematiek zijn van harte welkom. De seminaries vinden telkens plaats op donderdagnamiddag van 17 tot 19 uur in KADOC (Vlamingenstraat 39 in Leuven). Deelname is gratis, maar inschrijving verplicht: per fax: 016 32 35 01; of per e-mail.
Het programma van 2008-2009 ziet er voorlopig als volgt uit.
Op donderdag 13 november 2008 spreekt prof. dr. Keith Robbins (University of Wales, Lampeter) over “Pluralism’s Puzzles: Some Aspects of ‘Church History’ in Britain and Ireland 1975-2000”. Zeer recentelijk verscheen Robbins’ boek England, Ireland, Scotland, Wales: The Christian Church 1900-2000 (in de reeks “Oxford History of the Christian Church”), zonder twijfel een standaardwerk over het geheel van de Britse eilanden en uniek omdat het tegelijk alle christelijke religies behandelt. Robbins zal in zijn seminarie focussen op het thema “eenheid en diversiteit”, zeer vertrouwd in België.
Op vrijdag (uitzonderlijk!) 21 november 2008 vindt van 14 tot ca. 18 uur een studienamiddag plaats over “Bouwen voor God/Constructing for God”. Naar aanleiding van de recente publicatie van twee belangrijke biografieën over de vooraanstaande negentiende-eeuwse architecten Pugin en Cuypers komen beide auteurs, dr. Rosemary Hill (Pugin) en dr. A.J.C. van Leeuwen (Cuypers), hun studie voorstellen. Wat leert ons een dieptebiografie, niet alleen over het leven van de betrokken architect, maar ook over bijvoorbeeld een fenomeen als de neogotiek of de relatie tussen architectuurtheorie en -praktijk? Er wordt gefocust op de interactie tussen religie en architectuur en op het belang van religieuze concepten, kerkbeelden en de kennis van de liturgie voor de creatieve kracht en de architectuurpraktijk.
Noteer alvast ook volgende data in uw agenda: Donderdag 19 februari 2009: prof. Robert Proctor (Glasgow School of Art) over “Roman Catholic Church Architecture in Britain and the Second Vatican Council” en Donderdag 14 mei 2009: prof. Adriaan Overbeeke (Vrije Universiteit Amsterdam en Universiteit Antwerpen) over “Kerk en staat in Congo vanuit juridisch perspectief”.
England, Ireland, Scotland, Wales, boek van Keith Robbins.
